نوشتهی استیون موریس
۷ فوریه ۲۰۲۵
چه در حال بررسی تغییر مسیر شغلی باشید و چه در پی انتخاب یک استراتژی تجاری، تصمیماتی که امروز میگیرید و پیامدهای کوتاهمدت و بلندمدتی برای شما، تیمتان و سازمانتان خواهند داشت نیازمند تأمل و بررسی دقیق هستند. این تصمیمات را نمیتوان با شتابزدگی اتخاذ کرد و نمیتوان از گرفتن آنها نیز شانه خالی کرد. اما در فضای کسبوکارِ پیچیده و پرشتابِ امروز، اغلب دشوار است زمانی را به تحلیلهای عمیق و همهجانبه اختصاص دهیم؛ تحلیلهایی که میتوانند پاسخی قاطع درباره مسیر درست پیشِ رو به دست دهند. شاید بدانیم که طرح پرسشهای بهتر به تصمیمات بهتر میانجامد، اما دقیقاً نمیدانیم چه چیزی باید بپرسیم.

من در کارم به رهبران کمک میکنم تا با استفاده از یک چارچوب ساده شامل پنج پرسش، بر این چالش غلبه کنند؛ چارچوبی که برای متمرکز کردن توجه و بهبود فرآیندها طراحی شده است. با بهکارگیری برخی یا تمام این پرسشها، به شفافیت دست مییابید، ریسکها را کاهش میدهید و بستری برای اتخاذ تصمیمات بهتر و دستیابی به نتایج مطلوبتر فراهم میکنید.
اگر هیچ کاری نکنیم، چه پیش خواهد آمد؟
وقتی فرصتی پیش میآید یا پویاییهای صنعت تغییر میکنند، اقدام نکردن میتواند پرهزینه باشد. اما در برخی موارد مثلاً زمانی که اطلاعات کاملی در اختیار ندارید شاید عاقلانهتر باشد که فعلاً بر همان روال پیشین باقی بمانید.
این پرسش شما را وادار میکند تا هزینهها و منافع میانمدت و بلندمدتِ «عدم اقدام» را ارزیابی کنید. از خود یا تیمتان بخواهید آیندهای را تصور کنید که در آن هیچ تغییری ایجاد نکردهاید. آیا همچنان موفق هستید؟ ذینفعان کلیدی مانند اعضای خانواده در تصمیمات شغلی، یا مشتریان، کارکنان و سرمایهگذاران در تصمیمات تجاری چه تأثیری پذیرفتهاند؟ آیا فشار برای انجام کاری، مبتنی بر دادههای کامل و نیازی واقعی است، یا صرفاً ناشی از تفکر کوتاهمدت و احساسات؟
چه چیزی ممکن است باعث شود از این تصمیم پشیمان شویم؟
همانطور که دنیل پینک در کتاب خود با عنوان «قدرت پشیمانی» (The Power of Regret) توضیح میدهد، بیشتر پشیمانیها در یکی از این چهار دسته جای میگیرند: پشیمانیهای مربوط به «بنیان» (انتخابهای نادرست در زمینه تحصیل، سلامت یا امور مالی)، «جسارت» (فرصتهای از دست رفته یا اقدام نکردن در شرایطی که نیاز به ریسکپذیری بوده)، «اخلاقیات» (زیر پا گذاشتن ارزشها یا اصول اخلاقی) و «روابط» (خطر تیره شدن یا از دست رفتن پیوندها با دیگران). این سوال ما را مجبور میکند تا پیامدهای نامطلوب احتمالی یک تصمیم را در نظر بگیریم. با پیگیریهایی مانند موارد زیر، عمیقتر شوید: آیا این یک انتخاب بلندمدت مناسب برای سلامت جسمی، روانی و مالی شماست؟ چقدر احتمال دارد که از جسور نبودن پشیمان شوید؟ آیا یک مصالحه اخلاقی منجر به نارضایتی بلندمدت میشود؟ آیا یک رابطه ارزشمند را به خطر میاندازید؟ اگر این تصمیم اشتباه پیش برود، من یا ما از چه چیزی بیشتر پشیمان خواهیم شد؟ همچنین میتوانید در مورد تصمیمات گذشته که منجر به پشیمانی شدهاند تأمل کنید، الگوها را شناسایی کنید و از آنها درس بگیرید.
چه جایگزینهایی را نادیده گرفتیم؟
هر چقدر هم که خودآگاه باشیم، مغز ما برای سوگیری تایید – ترجیح اطلاعاتی که از باورهای ما پشتیبانی میکنند – برنامهریزی شده است که میتواند باعث شود گزینههای مناسب دیگر را نادیده بگیریم. وقتی تیمها در حال تصمیمگیری هستند، به همین ترتیب، به راحتی میتوان به تفکر گروهی روی آورد یا بدون بررسی کامل جایگزینها، در یک مسیر تصمیم گرفت. سایر نقاط کور شامل سوگیری لنگر انداختن است، زمانی که اولین اطلاعاتی که دریافت میکنیم، تصمیم ما را هدایت میکند؛ مغالطه هزینه از دست رفته، زمانی که به یک انتخاب پایبند میمانیم زیرا قبلاً منابعی را سرمایهگذاری کردهایم؛ و سوگیری اعتماد به نفس بیش از حد، زمانی که فرض میکنیم فوراً به پاسخ درست رسیدهایم، پس به آن پایبند باشید.
این سوال برای مختل کردن این سوگیریها و کنجکاو نگه داشتن شما و تیمتان طراحی شده است. مسیرهای عملی دیگری را در نظر بگیرید و بپرسید که آیا ممکن است نتایج بهتری به همراه داشته باشند. مسیرهای رد شده قبلی را دوباره بررسی کنید و بپرسید که آیا استدلال شما هنوز معتبر است یا خیر. از خود و/یا همکارانتان بپرسید که آیا همه دیدگاهها شنیده شده و نقاط کور بررسی شدهاند یا خیر.
چگونه خواهیم فهمید که آیا این تصمیم درست بوده است؟
اگر شما یا تیمتان در مورد موفقیت شفاف نباشید، تصمیمگیری خوب غیرممکن است. شما به چشماندازی از نتیجه ایدهآل و معیارهای واضح برای عملکرد مطلوب نیاز دارید، چه از طریق اهداف و نتایج کلیدی (OKR)، کارت امتیازی متوازن که نتایج مالی، پاسخ مشتری، کارایی فرآیند و رشد، شاخصهای کلیدی عملکرد (KPI) یا اهداف خاص، قابل اندازهگیری، قابل دستیابی، مرتبط و زمانبندی شده (SMART) را ردیابی میکند. نتایجی را که از این تصمیم انتظار دارید، تجسم کنید. یک سیستم اندازهگیری پیشرفت پیدا کنید که هم به کوتاهمدت و هم به بلندمدت نگاه کند. نقاط عطف مشخصی را تعیین کنید. برنامهای برای بررسی میزان سرعت و موفقیت خود در مسیر دستیابی به اهدافتان تدوین کنید.
آیا این تصمیم قابلبازگشت است؟
در نظر گرفتنِ قابلیت بازگشت یا تغییرِ یک تصمیم، میتواند فشارِ ناشی از تلاش برای رسیدن به انتخابی «بینقص» را کاهش دهد. بهویژه در محیطهایی که بهسرعت تغییر میکنند و در پروژههای پیچیده، ممکن است بتوانید بهصورت تکرارشونده عمل کنید؛ یعنی با آزمودن و اصلاح مسیر، تصمیمات متعددی بگیرید تا در نهایت به راهکار نهایی برسید.
از خودتان یا تیمتان بپرسید: اگر زمانی لازم شود تصمیم خود را تغییر دهید، این کار چه هزینههایی — چه مالی و چه از نظر اعتبار و شهرت — به همراه خواهد داشت؟ تغییر مسیر چقدر آسان یا دشوار است؟ آیا میتوانید این اقدام را به گامهای کوچکتری تقسیم کنید که امکان تجربهاندوزی و دریافت بازخورد را برایتان فراهم کند؟ چه نشانهها، دادهها یا معیارهایی به شما میگویند که زمان بازنگری در تصمیم فرا رسیده است؟ حس درونیتان چه میگوید؟ نظر شما در مورد این تصمیم چیست؟
به کارگیری سوالات
یک شرکت خدمات مالی که من با آن کار میکنم، در حال تصمیمگیری در مورد گسترش به یک مدل راهحل فینتک یا ادامه مدل خدمات خود بود. ابتدا، من با تیم رهبری همکاری کردم تا عواقب عدم اقدام را بررسی کنیم: از دست دادن مشتریان با دانش فنی بیشتر و عدم همگامی با رقبا، دو نگرانی اصلی بودند. ما همچنین پشیمانیهای احتمالی، از جمله فرصتهای از دست رفته بازار و هزینههای سرمایهگذاری در راهحل فناوری اشتباه را در نظر گرفتیم. سپس گزینههای مختلفی مانند ساخت ابزارهای ترکیبی فناوری و خدمات و ادامه مسیر با تمام توان در مدل خدمات فعلی خود را بررسی کردیم. در مرحله بعد، ما مشخص کردیم که موفقیت با استفاده از OKRها چگونه خواهد بود، که شامل پتانسیل رشد درآمد، نسبت هزینه به درآمد و ارزش طول عمر مشتری هم برای مدل خدمات و هم برای راهحلهای فینتک پیشبینی شده بود. ما همچنین به KPIها، از جمله درصد حفظ مشتری، هزینهها و بازگشت مشتری جدید و ماتریس موفقیت مشتری نگاه کردیم. در نهایت، ما در نظر گرفتیم که چگونه یک رویکرد چابک برای توسعه و اجرای فناوری اتخاذ کنیم و پروژه بالقوه را به مجموعهای از تصمیمات کوچکترِ رفتن یا نرفتن تقسیم کنیم. دو سال بعد، این شرکت خدمات مالی نسخه بتای پلتفرم فینتک خود را راهاندازی کرد و رشد مشتریان جدید در حال افزایش است و حفظ مشتریان فعلی مثبت است.
مطالعه موردی دیگری از یک مدیر اجرایی که من به او مشاوره میدهم، میآید که درست زمانی که در حال بررسی ترک زندگی شرکتی برای دنبال کردن حرفه نویسندگی و مشاوره بود، از طرف شرکت Fortune 100 خود، ارتقای شغلی قابل توجهی دریافت کرد. ما از طریق یک سری جلسات مربیگری، چارچوب پنج سؤالی را اعمال کردیم. او عمدتاً بر سؤال پشیمانی و پیگیریهای آن تمرکز کرد که به او کمک کرد تا ارزیابی کند که اگر به جای امتحان کردن چیز جدید، به کار خود در کارفرمای خود ادامه دهد، چه احساسی خواهد داشت. آیا او پنج یا ده سال دیگر به عقب نگاه میکند و آرزو میکند که ای کاش این فرصت را امتحان کرده بود؟ آیا همیشه از خود میپرسد که چه میتوانست باشد؟ یا آیا ثبات و اعتبار نقش جدید در نهایت رضایت کافی را برای او به ارمغان میآورد؟
ما همچنین برنامهریزی سناریویی در مورد اینکه تصمیم به ترک شغل چقدر میتواند برگشتپذیر باشد، انجام دادیم. به عنوان مثال، اگر مسیر کارآفرینی او مطابق انتظار پیش نرفت، ورود مجدد به دنیای شرکتها چقدر آسان یا دشوار خواهد بود؟ چه روابط حرفهای میتوانست به عنوان یک شبکه امن و یک شتابدهنده شغلی جدید حفظ کند؟ آیا میتوانست با کارفرمای سابق خود برای حفظ یک پشتوانه مالی در حین ساخت کسب و کار خود، یک قرارداد مشاورهای مذاکره کند؟ این کار به او شفافیت و اعتماد به نفس لازم را داد تا از ارتقا اجتناب کند و شغل خود را ترک کند. او اکنون یک سال از سفر کارآفرینی و نویسندگی خود را پشت سر گذاشته است، با یک نماینده سخنرانی و کتاب، فراتر از اهداف درآمد اولیه و از همه مهمتر، یک سبک زندگی رضایتبخشتر.
پنج سوال ذکر شده در بالا نمیتوانند تصمیم خوبی را برای شما تضمین کنند، اما میتوانند فرآیند تصمیمگیری شما را، چه در امور شخصی و چه در استراتژی کسب و کار، تیزتر کنند. همانطور که به مرور زمان آنها را به تنهایی و با تیم خود استفاده میکنید، به شما کمک میکنند تا عاداتی را که برای رشد و موفقیت بلندمدت نیاز دارید، پرورش دهید.
نویسنده
استیون موریس مدیرعامل Matter Consulting و نویسنده کتاب The Beautiful Business است. او به بیش از 3000 رهبر در شرکتهایی از جمله گوگل، Habitat for Humanity و Qualcomm مشاوره داده است.


